დღეს “ბლუმბერგი” ჩეხეთის ყოფილ პრეზიდენტთან, მწერალ და დისიდენტ ვაცლავ ჰაველთან საუბარს აქვეყნებს.
საუბარი ძირითადად რუსეთის “ევროპული” და “სამეზობლო” და ევროპისა და აშშ-ს “რუსული” პოლიტიკის ირგვლივ წარიმართა.

ჰაველის აზრით, დროა ევროპამ და აშშ-მა ქმედითი ნაბიჯები გადადგან რუსეთის ენერგო-დამოკიდებულების შემცირებისკენ, რისთვისაც ალტერნატიული პროექტების განხორციელებაა საჭირო. ამგვარ პროექტთაგან უმნიშვნელოვანესად ჩეხეთის ექს-პრეზიდენტი “ნაბუკოს” მიიჩნევს.

“აუცილებელია ზრდილობიანად, მეგობრული ღიმილით განვაცხადოთ, რომ ჩვენ თავისუფალი ხალხები ვართ, – ამბობს ჰაველი, – ჩვენით მანიპულირების და შანტაჟის უფლებას არ მოგცემთ, ხოლო თუ თქვენ [რუსეთი] გვემუქრებით, რომ გაზის მოწოდებას შეგვიწყვეტთ, კი ბატონო – შეგიძლიათ, თქვენთვის დაიტოვოთ”.

რუდოლფ მეორე

რუდოლფ მეორე ჰაბსბურგი „საღვთო რომის იმპერიის“ იმპერატორი, ბოჰემიის, გერმანიის, უნგრეთის მეფე და ავსტრიის ერცჰერცოგი ხელოვნების, ალქიმიისა და ლუდის დიდი მოყვარული გახლდათ.

ის 1552 წელს ვენაში დაიბადა, მადრიდში, ბიძამისის, ესპანეთის მეფე ფილიპე მეორის კარზე აღიზარდა და ცხოვრების დიდი ნაწილი პრაღაში გაატარა. რომის საღვთო იმპერიის სამეფო ტახტზე ასვლის შემდეგ, რუდოლფ მეორემ სამეფო რეზიდენიად პრაღა აირჩია და 1583 წლიდან „პრაჟსკი ჰრადში“ დასახლდა.

მისი მმართველობის დროს პრაღა ევროპის კულტურულ და სამეცნიერო ცენტრად იქცა. მხატვრები, მწერლები, მუსიკოსები მთელი მსოფლიოდან მიაწყდნენ პრაღას, სადაც მათ სრული შემოქმედებითი თავისუფლება და იმპერატორის მფარველობა ელოდათ. პრაღას აგრეთვე მიაშურეს ასტრონომებმა, ფილოსოფოსებმა, ქიმიკოსებმა და ალქიმიკოსებმა.

ეს ფოტო ერთ ჩვეულებრივ საღამოს გადავიღე და როგორც ჩანს პრაღელებს არასდროს ავიწყდებათ იან პალახის და იან ზაიცის მემორიალის ყვავილებით შემკობა.

იან პალახი 40 წლის წინათ, 1969 წლის 19 იანვარს გარდაიცვალა. გარდაცვალების მიზეზი ის მძილე დამწვრობა იყო, რომელიც მან პრაღის ცენტრში, ვაცლავის მოედანზე თავის დაიწვის აქტის დროს მიიღო. ამ ნაბიჯით, კარლოსის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტის სტუდენტმა, 1968 წლის აგვისტოში საბჭოთა (რუსული) ჯარების მიერ, იმ დროინდელი ჩეხოსლოვაკიის ოკუპაციის წინააღმდეგ გაილაშქრა.

rent a car bulgariaფისი-ფისი ბიჭების შადრევანმა პრაღის სხვა ცნობილი სკულპტურა გამახსენა – მას „ბიწიერების მერხი“ ეწოდება და ვისოჩანი რაიონის ჟიჟკოვის ქუჩაზე, ცნობილი ჩეხური კომპანიის Sazka-ს (პრაღის მთავარი სპორტული და საკონცერტო O2/Sazka არენის მფლობელი კომპანია) ოფისის წინ მდებარეობს. თუმცა, თავდაპირველად, მისი დადგმა დვორჟაკის რაიონში იგეგმებოდა, მაგრამ რაიონის მცხოვრებთა პროტესტის შემდეგ ადგილი შეიცვალა – დვორჟაკელებს ქანდაკების სკანდალურობა არ მოეწონათ. არადა, დიდად სკანდალური აქ არც არაფერია: კომპოზიცია წარმოადგენს მამაკაცს, რომელიც მერხზე ზის ნეტარი სახით, გვერდით ფულის დასტა დევს, მის წინ კი გოგონაა მუხლებზე დამხობილი და მამაკაცს ეხუტება… მართალია, გოგონას მეცნიერულის ენით რომ ვთქვათ ტრუსი (ანუ მადაბიური ენით რომ ვთქვათ ნიფხავი) არ აცვია… და რა მერე? შენ თავად თუ კულტურული ადამიანი ხარ, თანაც დიდი კომპოზიტორის ქუჩაზე ცხოვრობ, მამაძაღლი – რა მაინცადამაინც „იქ“ უნდა მიაჩერდე?

2008 წლის აგვისტოში საბჭოთა კავშირისა და „ვარშავის ბლოკის“ ჯარების ჩეხოსლოვაკიაში ინტერვენციის 40 და ამ ინტერვენციის ყველაზე ცნობილი მსხვერპლის იან პალახის დაბადების 60 წელი სრულდება, რომელმაც ინტერვენციის მიმართ პროტესტის ნიშნად თავი დაიწვა.

როგორც თვითმხილველნი ყვებიან, 1969 წლის 16 იანვარს, დაახლოებით დღის ოთხ საათზე ჩეხი სტუდენტი იან პალახი ვაცლავის მოედანზე ეროვნულ მუზეუმს მიუახლოვდა, პლატო გაიხადა, პლასტმასის ბოთლიდან, რომელიც თან ჰქონდა მოტანილი, ბენზინი გადაისხა და ასანთს გაჰკრა.

აალებულ ახალგაზრდას გამვლელები მიცვივდნენ და თავიანთი პალტოები, ქურთუკები ზედ დააყარეს და ცეცხლის მოგუდვა და ჩაქრობა მოახერხეს. მიუხედავად ამისა, მისი გადარჩენა უკვე შეუძლებელი იყო – სამი დღის შემდეგ იგი მრავალრიცხოვანი მძიმე დამწვრობების გამო საავადმყოფოში გარდაიცვალა.

იმპერატორი კარლ IV ლუქსემბურგელი (იგივე შარლ IV, იგივე კარელ I, იგივე ვენცესლასი, იგივე ვაცლავი) იყო იმპერატორ იოანე ლუქსემბურგელის, იგივე იოანე ბრმის – ლუქსემბურგის ჰერცოგის, ბოჰემიისა და პოლონეთის მეფის ((თემო ჩირგაძის ცნობილი გმირისა არ იყოს, მომკლავს ეს ორ-ორი კი არა და ხუთ-ხუთი სათაურები…)) უფროსი ვაჟი. დაიბადა პრაღაში 1316 წლის 14 მაისს. შვიდი წლის ასაკიდან იზრდებოდა ბიძამისის, საფრანგეთის მეფის შარლ IV კაპეტინგის კარზე, სადაც საფუძვლიანად შეისწავლა ფილოსოფია, ლიტერატურა, არითმეტიკა, ასტრონომია, ისტორია, საღთო სჯული (მის მასწავლებელთა შორის იყო მომავალი პაპი კლემენტ VI – ამ მოკავშირეობამ მომავალში დიდად შეუწყო ხელი კარლ IV-ის ძალაუფლების განმტკიცებას), ლათინური, ფრანგული და ჩეხური ენების გარდა თავისუფლად ფლობდა ასევე გერმანულს და იტალიურს. ამავე დროს, როგორც ჩანს, მომავალი იმპერატორი არა მხოლოდ სწავლით იყო დაკავებული – პარიზში ის დაუახლოვდა და დაქორწინდა ვალუას ჰერცოგინია ბლანშზე (როგორც ცნობილია, ვალუებმა საფრანგეთის სამეფო ტახტზე კაპეტინგების დინასტია შეცვალეს – ბლანში მეფე ფილიპე VI ვალუას ნახევარდა იყო).

ლამაზი ქალის დანახვისას ხშირათ ჩაგიღიღინიათ ალბათ ”შენ დაგეძებ დილაა თუ ბინდია”… ჰოდა ამ სიმღერის პირველი ადრესატი ტელეგადაცემა ”7 დღის” ჟურნალისტებს ჩემმა კოლეგამ დავით კაკაბაძემ აპოვნინა.

ანდრეა ჩუნდერლიკოვა (დარინა) პრაღაში ცხოვრობს და ცოტა რამ თუ ახსოვს საქართველოს შესახებ. საქართველოში კი ძველებურად უყვართ ევროპელი გოგონა რომელმაც კინაღამ ნახევარი რაჭის გული გააპო. ”რაჭა ჩემი სიყვარულის” დარინასა და მისი ქართველი თაყვანისმცემლების შესახებ უფრო მეტს ”7 დღის” რეპორტაჟიდან შეიტყობთ.

ევროპის ერთ-ერთ უმშვენიერეს ქალაქად პრაღას არა მხოლოდ ულამაზესი არქიტექტურა აქცევს, არამედ მის ქუჩებში მოსეირნე ლამაზი ქალებიც.

შემთხვევითი არაა, რომ მსოფლიოს ყველა კუთხეში კარგად ცნობილ სუპერმოდელთა შორის, ბევრი ჩეხური წარმოშობის ლამაზმანია – ძნელია ისეთი ადამიანის მოძებნა, ვინც არ იცის დანიელა პესტოვას, პეტრა ნემცოვას, ევა ჰერციგოვას, კაროლინა კურკოვას სახელები, თუმცა, ვინაიდან ამათგან არც ერთი არ არის პრაღაში დაბადებული, მინდა ახალგაზრდა, მაგრამ უკვე კარგად ცნობილი მოდელი ლინდა ვოიტოვა (Linda Vojtova) გაგაცნოთ.

ბევრი ვიფიქრე რა დამეწერა ამ წინასაარჩევნო ისტერიის ფონზე და რადგან მთელი საქართველო პრეზიდენტის ძიების პროცესშია, გადავწყვიტე მითად ქცეულ პრეზიდენტზე ვაცლავ ჰაველზე მეამბნა.

ამ დღეებში საინფორმაციო საშუალებებმა ვაცლავ ჰაველის განცხადება გაავრცელეს. ჩეხეთის ყოფილი პრეზიდენტის განცხადებით 2009 წლის პირველ ნახევარში, როდესაც ჩეხეთი ევროკავშირის თავმჯდომარე ქვეყანა იქნება, მან დიდი ყურადღება უნდა დაუთმოს ადამიანის უფლებებს. ”ახლა ჩვენ უტყვი მოწმე ვართ სამარცხვინო ქცევისა, როდესაც ევროკავშირი ადამინის უფლებათა ნაცვლად პრიორიტეტს ანიჭებს საკუთარ ეკონომიკურ ინტერესებს” -  განაცხადა ჰაველმა. მან ასევე  ჩეხეთის პოლიტიკოსებს მოუწოდა, რომ მომავალ წელს ყურადღება გაამწვავონ ევროკავშირის შემდგომი გაფართოების შესაძლებლობაზე.

ამ განცხადებიდანაც კარგად ჩანს, რომ ვაცლავ ჰაველს ადამიანის უფლებებისთვის ბრძოლა ”ხავერდოვანი რევოლუციიდან” 19 წლის შემდეგაც არ შეუწყვეტია და მისთვის, ბუნებრივი აირის სტაბილურ მიწოდებაზე მაღლა პიროვნების თავისუფლებები და თანასწორობის პრინციპები დგას.

ტომაშ გარიგ მასარიკი იყო ჩეხოსლოვაკიის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს პირველი პრეზიდენტი.

ტომაშ გარიგ მასარიკი დაიბადა 1850 წლის 7 მარტს ქალაქ ხოდონინში (ჩეხეთი, მორავია, იმ დროისთვის ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის ნაწილი) სწავლობდა ფილოსოფიას ბრნოს, ვენისა და ლაიფციგის უნივრსიტეტებში. 1882 წელს მიიწვიეს პრაღის უნივერსიტეტში პროფესორად.

პრაღაში ტომაშ მასარიკი დაუახლოვდა სტუდენტურ მოძრაობებს და აქტიურად ჩაერთო პოლიტკურ ცხოვრებაში. სხვადასხვა დროს ის თანამშრომლობდა ე.წ. ”სტაროჩეხებთან”, ადგილობრივ კონსერვატორებთან, შემდგომ ლიბერალ ”მლადოჩეხებთან”, არჩეული იყო თავისუფალი აზროვნების ნაციონალური პარტიის დეპუტატად ვენის პარლამენტში. მათთან განხეთქილების შემდეგ დაარსა სახალხო, შემდეგ კი პროგრესისტული პარტია და 1911 წელს კვლავ იქნა არჩეული ვენის პარლამენტში.